14 नोव्हेंबर 2026 चालू घडामोडी: संरक्षण, अर्थव्यवस्था आणि विज्ञान
14 नोव्हेंबर 2026 च्या चालू घडामोडींच्या या आढाव्यात संरक्षण चाचण्या, आर्थिक परवाना, सागरी संशोधन, संयुक्त लष्करी सराव आणि औषध किंमत नियंत्रणाशी संबंधित आठ बातम्या आहेत. यांपैकी अनेक घोषणा 13 नोव्हेंबरला झाल्या आहेत; काही चाचण्या व सराव पुढील काळासाठी नियोजित आहेत. स्पर्धा आणि भरती परीक्षांच्या तयारीत संस्था, देश, प्रकल्पाचे नाव आणि संबंधित तारीख यांची सांगड घालण्यासाठी पुढील मुद्दे उपयोगी ठरतील.
14 नोव्हेंबर 2026 चालू घडामोडी: आठ महत्त्वाच्या बातम्या
1) B-21 रेडरची पहिली पारंपरिक शस्त्रास्त्र सोडण्याची चाचणी पूर्ण झाली. अमेरिकन हवाई दल आणि Northrop Grumman यांनी 13 नोव्हेंबर 2026 रोजी याची घोषणा केली. चाचणीसाठी विमानाने अमेरिकेतील कॅलिफोर्निया राज्यातील Edwards Air Force Base येथून उड्डाण केले होते.
चाचणी कधी झाली आणि तिची घोषणा कधी झाली, हा येथे लक्षात ठेवण्याचा फरक आहे. प्रत्यक्ष चाचणी नोव्हेंबरच्या पहिल्या आठवड्यात झाली, तर घोषणा 13 नोव्हेंबरला करण्यात आली. वापरलेल्या शस्त्रास्त्राचा प्रकार उघड करण्यात आलेला नाही. त्यामुळे अभ्यासाच्या नोंदीत B-21 Raider, पारंपरिक शस्त्रास्त्र चाचणी आणि Edwards Air Force Base हे मुद्दे जोडावेत; विशिष्ट शस्त्राचे नाव गृहीत धरू नये.
2) म्युफिन ग्रीन फायनान्स लिमिटेडला भारतीय रिझर्व्ह बँकेकडून Authorized Dealer Category-II अर्थात AD-II परवाना मिळाला. RBI च्या परकीय चलन विभागाने 13 नोव्हेंबर 2026 रोजी हा परवाना दिला. आर्थिक घडामोडींमध्ये परवाना देणारी संस्था, तो मिळवणारी कंपनी आणि परवान्याची श्रेणी हे या बातमीचे मुख्य तपशील आहेत.
Mufin Green Finance Limited ही RBI-परवानाप्राप्त बिगर बँकिंग वित्तीय कंपनी (NBFC) आहे. तिचे मुख्यालय नवी दिल्ली येथे असून ती NSE आणि BSE या दोन्ही शेअर बाजारांवर सूचीबद्ध आहे. AD-II ही मिळालेल्या परवान्याची श्रेणी, तर NBFC ही कंपनीची ओळख आहे. दिलेल्या माहितीत या परवान्याअंतर्गत अनुमत व्यवहारांचा तपशील नाही.
3) समुद्रयान प्रकल्पातील मत्स्य-6000 या खोल समुद्रात जाणाऱ्या पाणबुडी वाहनाची 500 मीटर खोलीवरील चाचणी जानेवारी–फेब्रुवारी 2027 मध्ये होण्याची शक्यता आहे. पृथ्वी विज्ञान मंत्रालयाचे सचिव श्रीनिवास कुमार तुम्मला यांनी 13 नोव्हेंबर 2026 रोजी या अपेक्षित चाचणीची माहिती दिली.
मत्स्य-6000 (Matsya-6000) ची ही प्रायोगिक फेरी पुढे 6,000 मीटर खोलीवर मानवासह जाण्याच्या मोहिमेच्या तयारीशी संबंधित आहे. 500 मीटर ही अपेक्षित चाचणीची खोली आहे; 6,000 मीटर हे मानवासह मोहिमेचे उद्दिष्ट आहे. या दोन आकड्यांची गल्लत टाळावी. जानेवारी–फेब्रुवारी 2027 हा संभाव्य कालावधी आहे; तो निश्चित चाचणी दिनांक म्हणून नोंदवू नये.
4) भारत आणि श्रीलंका यांचा मित्र शक्ती 2026 हा संयुक्त लष्करी सराव 13 नोव्हेंबरपासून सुरू झाला. ही सरावाची 12 वी आवृत्ती असून त्याचे आयोजन श्रीलंकेतील मदुरू ओया येथील Army Training School मध्ये करण्यात आले आहे. सरावाचा नियोजित कालावधी 26 नोव्हेंबरपर्यंत आहे.
MITRA SHAKTI या नावासोबत भारत–श्रीलंका ही देशांची जोडी लक्षात ठेवावी. 13 ते 26 नोव्हेंबर असा या सरावाचा 14 दिवसांचा कालावधी दिला आहे. याच आढाव्यातील हरिमऊ शक्ती सरावात भारताचा भागीदार मलेशिया आहे. दोन्ही नावे सारखी वाटू शकतात; म्हणून पुनरावृत्ती करताना सरावाचे नाव, सहभागी देश आणि तारीख एकत्र नोंदवणे उपयुक्त ठरेल.
5) गुडघ्याच्या ऑर्थोपेडिक इम्प्लांट्ससाठी ठरवलेल्या कमाल किमतींची वैधता 15 जानेवारी 2027 पर्यंत वाढवण्यात आली आहे. National Pharmaceutical Pricing Authority (NPPA) च्या या निर्णयासंबंधीची अधिसूचना रसायन आणि खते मंत्रालयाने 13 नोव्हेंबर 2026 रोजी जारी केली.
या बातमीतील मुख्य बदल कमाल किमतींच्या वैधतेच्या मुदतीशी संबंधित आहे. कमाल किंमत म्हणजे किंमतीची निर्धारित वरची मर्यादा. मुदतवाढ दिली म्हणजे किंमतीत वाढ किंवा कपात झाली, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. दिलेल्या माहितीत इम्प्लांट्सच्या प्रत्यक्ष किमतींचे आकडे नाहीत. अभ्यासासाठी NPPA, गुडघ्याचे इम्प्लांट्स आणि 15 जानेवारी 2027 ही अंतिम वैधता तारीख लक्षात ठेवावी.
6) भारत आणि मलेशिया यांच्यातील हरिमऊ शक्ती 2026 हा संयुक्त लष्करी सराव 18 ते 30 नोव्हेंबरदरम्यान नियोजित आहे. भारतीय लष्कराने या नियोजनाला दुजोरा दिला आहे. दोन्ही सैन्यांमधील सहकार्य वाढवणे, एकत्र काम करण्याची क्षमता सुधारणे आणि परस्पर सामंजस्य वाढवणे ही सरावाची उद्दिष्टे आहेत.
Harimau Shakti च्या संदर्भातील interoperability म्हणजे दोन्ही सैन्यांना परस्पर समन्वयाने काम करता येण्याची क्षमता. सरावांची तुलना कशी करावी? मित्र शक्ती हा भारत–श्रीलंका सराव 13 नोव्हेंबरला सुरू झाला आहे, तर भारत–मलेशिया हरिमऊ शक्ती सराव 18 नोव्हेंबरपासून नियोजित आहे. 14 नोव्हेंबरच्या आढाव्यात सुरू झालेला सराव आणि आगामी सराव यांतील हा फरक महत्त्वाचा आहे.
7) ब्रह्मोस एरोस्पेसचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी आणि व्यवस्थापकीय संचालक जयतीर्थ आर. जोशी यांनी फिलीपिन्सला ब्रह्मोस क्षेपणास्त्रे पुरवल्याची आणि व्हिएतनामसोबत करार झाल्याची माहिती दिली. त्यांनी 13 नोव्हेंबर 2026 रोजी हैदराबाद येथे पत्रकारांशी बोलताना हे सांगितले. येथे फिलीपिन्सला झालेला पुरवठा आणि व्हिएतनामसोबतचा करार या स्वतंत्र बाबी आहेत.
व्हिएतनामसोबतचा करार मे 2026 मध्ये झाला. त्यात किनारपट्टी संरक्षण आणि अनेक प्रकारच्या प्लॅटफॉर्मसाठीच्या पॅकेजचा समावेश आहे. या पॅकेजचे मूल्य 629 ते 700 दशलक्ष अमेरिकन डॉलर्स असून सुरुवातीचा हप्ता सुमारे 100 दशलक्ष अमेरिकन डॉलर्सचा आहे. आकडे नोंदवताना संपूर्ण पॅकेजचे मूल्य आणि पहिल्या हप्त्याची रक्कम वेगळी ठेवावी. कराराची तारीख आणि त्याबाबत माहिती दिल्याची तारीखही वेगवेगळी आहे.
8) पीआय इंडस्ट्रीजने Pioxaniliprole हा स्वदेशी कीटकनाशक रेणू Pioxazon या व्यापारी नावाने सादर केला. Central Insecticides Board and Registration Committee च्या 476 व्या बैठकीत त्याला भारतात शोधलेला पहिला सक्रिय कीटकनाशक घटक म्हणून अधिकृत मान्यता देण्यात आली.
Pioxaniliprole आणि Pioxazon यांतील फरक काय? पहिले नाव सक्रिय कीटकनाशक घटकाचे आहे, तर दुसरे व्यापारी नाव आहे. कंपनीचे नाव PI Industries असे लक्षात ठेवावे. सर्वसाधारण अभ्यास मार्गदर्शन म्हणून, या आठ बातम्यांची पुनरावृत्ती करताना प्रत्येक बातमीसाठी संस्था किंवा देश, मुख्य निर्णय आणि तारीख अशा तीन नोंदी करा. वैज्ञानिक घटकाचे नाव व व्यापारी नाव, चाचणी व अंतिम उद्दिष्ट, तसेच घोषणा व प्रत्यक्ष घटना यांतील फरक स्पष्ट ठेवा.