१९ नोव्हेंबर २०२६ चालू घडामोडी – दादर स्थानक, भारत-जपान संवाद आणि अक्वान चक्रीवादळ

मुंबईतील दादर स्थानकाचे नाव ‘चैत्यभूमी’ करण्यासाठीची प्रक्रिया पूर्ण करण्याची घोषणा महाराष्ट्र सरकारने केली. टोकियोत भारत आणि जपानने UNICORN प्रकल्पाशी संबंधित संरक्षण करारांना गती देण्याचे ठरवले. बंगालच्या उपसागरातील अक्वान चक्रीवादळाच्या पार्श्वभूमीवर हवामान विभागाने आंध्र प्रदेश आणि ओडिशाच्या किनारी भागांसाठी पावसाचा अंदाज दिला आहे. स्पर्धा आणि भरती परीक्षांसाठी या बातम्यांसह आरोग्य, क्रीडा आणि तंत्रज्ञानातील घडामोडींचा हा आढावा.
१९ नोव्हेंबरच्या प्रमुख बातम्या आणि परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे
दादर स्थानकासाठी ‘चैत्यभूमी’ हे प्रस्तावित नाव. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी १८ नोव्हेंबर रोजी सांगितले की, मुंबईतील दादर रेल्वे स्थानकाच्या नामांतरासाठी आवश्यक कायदेशीर प्रक्रिया राज्य सरकार पूर्ण करेल.
दादर स्थानकाचे नवे नाव लागू झाले का? मुख्यमंत्र्यांची घोषणा नामांतरासाठी पुढे करावयाच्या प्रक्रियेबाबत होती. ‘चैत्यभूमी’ हे त्या प्रक्रियेसाठी जाहीर केलेले प्रस्तावित नाव आहे.
भारत-जपान संरक्षण सहकार्य. १९ नोव्हेंबर रोजी टोकियोत झालेल्या २+२ मंत्रिस्तरीय संवादात दोन्ही देशांनी Unified Complex Radio Antenna (UNICORN) प्रकल्पाच्या संरक्षण करारांना गती देण्याचा निर्णय घेतला.
या बैठकीला २+२ संवाद का म्हणतात? दोन्ही देशांचे परराष्ट्र आणि संरक्षण मंत्री त्यात सहभागी झाले. भारताचे एस. जयशंकर आणि राजनाथ सिंह यांनी जपानचे परराष्ट्र मंत्री तोशिमित्सु मोतेगी आणि संरक्षण मंत्री शिंजिरो कोइझुमी यांच्याशी चर्चा केली.
अधिकृत नोंदींमध्ये दत्तक मुलांचा उल्लेख. केरळ उच्च न्यायालयाच्या १० नोव्हेंबरच्या आदेशानुसार, अशा नोंदींमध्ये ‘दत्तक’ हे विशेषण वगळून ‘मुलगा’ किंवा ‘मुलगी’ असा उल्लेख करावा.
न्यायमूर्ती पी. व्ही. कुन्हीकृष्णन यांच्या मते, पालकांच्या इतर मुलांपेक्षा दत्तक मुलांना अधिकृत नोंदींमध्ये वेगळे दाखवण्याची गरज नाही. आदेशात अधिकृत दस्तऐवजांत मुलांचे नाते कसे नोंदवायचे यावर भर आहे.
भारत-कॅनडा नौदल सराव. भारतीय नौदलाची आयएनएस सह्याद्री (INS Sahyadri) आणि रॉयल कॅनेडियन नौदलाची एचएमसीएस रेजिना (HMCS Regina) या युद्धनौकांनी द्विपक्षीय सरावात भाग घेतला.
दोन्ही नौदलांमधील समन्वय सुधारणे आणि एकत्र काम करण्याची क्षमता वाढवणे हा सरावाचा उद्देश होता. या संदर्भात एकत्रितपणे काम करण्याच्या क्षमतेला ‘interoperability’ म्हणतात.
कॅन्सरस्पॉट रक्त चाचणी. बंगळुरूतील Strand Life Sciences ने विकसित केलेल्या CancerSpot चाचणीने अभ्यासात कर्करोगाचे १४ प्रकार ओळखले. हा अखिल भारतीय अभ्यास १८ नोव्हेंबर रोजी Proceedings of the National Academy of Sciences या नियतकालिकात प्रसिद्ध झाला.
रक्तातील पेशीमुक्त डीएनएच्या मिथायलेशन नमुन्यांमध्ये कर्करोगाशी संबंधित बदल शोधण्यावर ही चाचणी आधारलेली आहे. हे बदल ओळखण्यासाठी डीएनए सिक्वेन्सिंग आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर केला जातो.
जागतिक AMR जनजागृती सप्ताह. भारतात १८ ते २४ नोव्हेंबरदरम्यान सूक्ष्मजीवरोधी औषधांना होणाऱ्या प्रतिकाराबाबत जनजागृती केली जात आहे. केंद्रीय आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्रालयाने १८ नोव्हेंबरला नवी दिल्लीतील कर्तव्य भवन येथे या उपक्रमाची सुरुवात केली.
AMR म्हणजे काय? Antimicrobial Resistance या संज्ञेचा तो संक्षेप आहे. सूक्ष्मजीवांवर त्यांच्याविरुद्ध वापरल्या जाणाऱ्या औषधांचा परिणाम कमी होतो, तेव्हा त्याला औषध प्रतिकार म्हणतात.
नौकानयनातील आंतरराष्ट्रीय सन्मान. The Yacht Club of Hyderabad (YCH) ला २०२६ चा World Sailing 11th Hour Racing Impact Award मिळाला. १८ नोव्हेंबरला चीनमधील किंगदाओ येथे या पुरस्काराची घोषणा झाली.
नौकानयनातील योगदानासाठी हा पुरस्कार मिळवणारी हैदराबादची ही पहिली भारतीय संस्था ठरली. क्रीडा घडामोडींच्या उजळणीत पुरस्काराचे अधिकृत नाव, विजेती संस्था आणि घोषणेचे ठिकाण लक्षात ठेवा.
कलिंगनगरमध्ये हायड्रोजन निर्मितीचा प्रस्ताव. ओडिशातील आपल्या कलिंगनगर कारखान्यात हायड्रोजन निर्मितीची सुविधा उभारण्यासाठी टाटा स्टीलने ह्युस्टन येथील Utility Global सोबत भागीदारी केल्याचे १८ नोव्हेंबरला जाहीर केले.
पोलादनिर्मितीदरम्यान बाहेर पडणाऱ्या वायूंपासून दररोज १० टन उच्च शुद्धतेचा हायड्रोजन तयार करता येईल, अशा क्षमतेची सुविधा प्रस्तावित आहे. टाटा स्टीलच्या घोषणेनुसार, अशा वायूंचा वापर करून हायड्रोजन तयार करणारा हा भारतातील पहिला प्रकल्प ठरेल.
Top500 सुपरकॉम्प्युटर क्रमवारी. शिकागोतील SC26 परिषदेत १६ नोव्हेंबर रोजी जाहीर झालेल्या यादीत चीनच्या LineShine प्रणालीने पहिला क्रमांक कायम राखला. भारतीय प्रणालींमध्ये सर्वांत वर असलेल्या Shakti Cloud चा जागतिक क्रमांक ३५ वा आहे.
निलगिरीत हंगामातील पहिले हिमकण. १८ नोव्हेंबरच्या सकाळी निलगिरी जिल्ह्यात जमिनीच्या पृष्ठभागावर हिमकणांचा थर दिसला. उदगमंडलम, म्हणजेच उटी, येथे किमान तापमान ५.९ अंश सेल्सिअस नोंदवले गेले.
अक्वान चक्रीवादळाचा अंदाज. भारतीय हवामान विभागाच्या १८ नोव्हेंबरच्या बुलेटिननुसार, बंगालच्या उपसागरातील हे तीव्र चक्रीवादळ २० नोव्हेंबरच्या दुपारपर्यंत मच्छलीपट्टणम आणि पुरी यांदरम्यान किनारा ओलांडण्याची शक्यता आहे. त्या वेळी वाऱ्याचा वेग ताशी ९० ते १०० किमी, तर झोतांचा वेग ताशी ११० किमीपर्यंत असण्याचा अंदाज आहे. १९ आणि २० नोव्हेंबरला आंध्र प्रदेशच्या किनारी भागात, यानममध्ये आणि ओडिशात तुरळक ठिकाणी अतिवृष्टीची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे.
संदर्भ — India Meteorological Department Weather Bulletin — 18 November 2026. https://mausam.imd.gov.in/backend/assets/aiwfb_pdf/9e8a8872c34e55129ba70e7da8400a25.pdf